Η άποψη της κοινωνίας για τα αποτελέσματα της PISA 2026

[mklabgr]

Το παρακάτω στηρίζεται σε απόψεις που εκφράστηκαν
στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε εφημερίδες κτλ.

ΣΕ ΚΑΜΙΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΔΕΝ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΕΡΕΥΝΑ 

ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΜΕΝΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

PISA 2025: Τι πραγματικά δείχνουν οι απόψεις για την ελληνική εκπαίδευση

---

1. Το σημαντικότερο εύρημα δεν είναι η θέση της Ελλάδας, αλλά η χαμηλή λειτουργική επάρκεια

Αρκετές από τις τοποθετήσεις επισημαίνουν ότι πρέπει να ξεφύγουμε από την εμμονή στην κατάταξη. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι τι μπορούν πραγματικά να κάνουν οι 15χρονοι με αυτά που υποτίθεται ότι έχουν μάθει. Στο υλικό αναφέρεται ότι περίπου οι μισοί μαθητές βρίσκονται κάτω από το βασικό επίπεδο σε τουλάχιστον ένα πεδίο, ενώ ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατανόηση κειμένου.

Αυτό οδηγεί σε ένα πολύ σοβαρότερο συμπέρασμα: το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι κάποιοι μαθητές δεν αριστεύουν. Είναι ότι ένα μεγάλο τμήμα δεν έχει αποκτήσει επαρκείς βασικές δεξιότητες για να λειτουργήσει αυτόνομα ως μαθητής και αυριανός πολίτης.

---

2. Ένα βαθύ mismatch ανάμεσα στο «τι διδάσκουμε» και στο «τι ζητείται από έναν σύγχρονο μαθητή»

Αυτό είναι ίσως το ισχυρότερο κοινό σημείο των κειμένων.

Ειδικά στα Μαθηματικά, μία από τις τοποθετήσεις υποστηρίζει ότι πολλά προβλήματα PISA απαιτούν γνώσεις και τρόπους σκέψης που δεν καλλιεργούνται συστηματικά στο ελληνικό σχολείο: πιθανότητες, εφαρμογή γνώσεων σε πραγματικά πλαίσια, ερμηνεία δεδομένων, σύνθετη επίλυση προβλημάτων κ.λπ.

Από την άλλη πλευρά, άλλη τοποθέτηση υποστηρίζει ότι το ελληνικό σχολείο υπερτονίζει τον φορμαλισμό και τη διαδικαστική γνώση, επειδή το σύστημα τελικά προσανατολίζεται στις Πανελλαδικές. Η αντίθεση επομένως είναι:

«Ξέρω τον τύπο» → «Ξέρω πότε, γιατί και πώς να τον χρησιμοποιήσω».

Αυτό είναι ουσιαστικά το πρόβλημα του μαθηματικού γραμματισμού.

---

3. Δύο διαφορετικοί σκοποί που συγκρούονται

Από το υλικό προκύπτει μια πολύ καθαρή σύγκρουση:

1. Σκοπός Α: να μεταδώσει γνώσεις και να προετοιμάσει για εξετάσεις.
   
2. Σκοπός Β: να δημιουργήσει έναν άνθρωπο που μπορεί να κατανοεί κείμενα, να λύνει προβλήματα, να αξιολογεί πληροφορίες, να πειραματίζεται και να σκέφτεται κριτικά.
   

Η PISA μετρά περισσότερο τον δεύτερο σκοπό. Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, σύμφωνα με πολλές από τις απόψεις που συγκεντρώθηκαν, εξακολουθεί να οργανώνεται σε μεγάλο βαθμό γύρω από τον πρώτο.

Αυτό εξηγεί γιατί μπορεί να υπάρχει πολύ μεγάλη φροντιστηριακή δαπάνη και ταυτόχρονα χαμηλές επιδόσεις σε μια αξιολόγηση που μετρά εφαρμογή και μεταφορά γνώσης.

---

4. Σοβαρή διαφωνία για το γιατί συμβαίνει αυτό

Εδώ οι τοποθετήσεις χωρίζονται ουσιαστικά σε στρατόπεδα.

1. Η πρώτη ερμηνεία: το πρόβλημα βρίσκεται κυρίως στο ίδιο το εκπαιδευτικό μοντέλο — ύλη, αποστήθιση, Πανελλαδικές, ανεπαρκής καλλιέργεια εφαρμογών και κριτικής σκέψης.
   
2. Η δεύτερη ερμηνεία: μεγαλύτερο βάρος στις υλικές και κοινωνικές συνθήκες — χρηματοδότηση, υποδομές, αριθμό μαθητών ανά τμήμα, ελλείψεις εκπαιδευτικών, κοινωνικές ανισότητες, επιμόρφωση και συνθήκες εργασίας. Παρατίθενται στοιχεία για χαμηλή χρηματοδότηση και μεγάλη διαφορά δαπάνης ανά μαθητή.
   
3. Η τρίτη ερμηνεία: εστιάζει στην αντίσταση στην αλλαγή — πολιτεία, εκπαιδευτικοί, γονείς και μαθητές επιθυμούν βελτίωση, αλλά όχι απαραίτητα τις αλλαγές που θα απαιτούσε αυτή. Χαρακτηριστική διατύπωση: όλοι θέλουν να αλλάξει η εκπαίδευση «υπό την προϋπόθεση να παραμείνει η ίδια».
   

Αυτές οι εξηγήσεις δεν αλληλοαναιρούνται αναγκαστικά. Μπορούν να συνυπάρχουν.

---

5. Η PISA δεν μπορεί να εξηγήσει μόνη της την ποιότητα ενός εκπαιδευτικού συστήματος

Αυτό είναι το ισχυρότερο επιχείρημα των επικριτών της PISA και πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη.
Στο υλικό επισημαίνεται ότι η PISA δεν μετρά ολόκληρη την εκπαιδευτική αποστολή: δημοκρατική αγωγή, δημιουργικότητα, συνεργασία, κοινωνική ανάπτυξη, συμπερίληψη κ.λπ.

χαμηλό PISA ≠ συνολική αποτυχία της ελληνικής εκπαίδευσης

Αλλά υπάρχει και το αντίστροφο:

η κριτική στην PISA δεν ακυρώνει τα προβλήματα που η PISA αποκαλύπτει

Αυτό είναι ίσως το πιο ισορροπημένο συμπέρασμα που προκύπτει από όλο το αρχείο.

---

6. Το πρόβλημα των κοινωνικών ανισοτήτων

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις στο υλικό αφορά τη διαφορά δημόσιου–ιδιωτικού σχολείου. Η σχετική τοποθέτηση υποστηρίζει ότι οι μαθητές των ιδιωτικών σχολείων είχαν πολύ καλύτερες επιδόσεις από τους μαθητές των δημόσιων και ότι η Ελλάδα παρουσιάζει πολύ μεγάλη απόσταση μεταξύ των δύο.

Αυτό αλλάζει την ερμηνεία. Δεν έχουμε απλώς το ερώτημα:

Γιατί ο μέσος Έλληνας μαθητής τα πηγαίνει άσχημα;

Έχουμε και το ερώτημα:

Γιατί το εκπαιδευτικό σύστημα παράγει τόσο διαφορετικές μαθησιακές ευκαιρίες για διαφορετικά παιδιά;

Και εδώ τα φροντιστήρια αποκτούν ιδιαίτερη σημασία: η δυνατότητα αγοράς πρόσθετης εκπαίδευσης μπορεί να λειτουργεί ως μηχανισμός διαφοροποίησης.

---

7. Στις Φυσικές Επιστήμες: μάθηση χωρίς αρκετή εμπειρία

Η σχετική τοποθέτηση είναι πολύ χαρακτηριστική: δεν αρκεί να «βγαίνει η ύλη» ή να λύνονται ασκήσεις. Χρειάζονται:

1. παρατήρηση
   
2. πειράματα
   
3. εργαστήριο
   
4. ερωτήσεις
   
5. λάθη
   
6. επανάληψη
   
7. σύνδεση με πραγματικά φαινόμενα
   

Η φράση "Learning by Doing" συνοψίζει αυτή την προσέγγιση.

Άρα το πρόβλημα δεν φαίνεται να είναι μόνο πόση ύλη διδάσκεται, αλλά με ποιον τρόπο μετατρέπεται η γνώση σε ικανότητα.

---

8. Δεν υπάρχει ένας «ένοχος»

Αυτό είναι ίσως το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από το σύνολο του υλικού.

Οι απόψεις συγκρούονται για το αν ευθύνονται περισσότερο:

1. η κυβέρνηση
   
2. οι εκπαιδευτικοί
   
3. το αναλυτικό πρόγραμμα
   
4. οι Πανελλαδικές
   
5. η κοινωνική ανισότητα
   
6. η υποχρηματοδότηση
   
7. η φροντιστηριακή κουλτούρα
   
8. η αξιολόγηση
   
9. η σχολική γραφειοκρατία
   
10. η πανδημία
    
11. η χρήση τεχνολογίας
    
12. η αντίσταση στις μεταρρυθμίσεις
    

Όμως σχεδόν όλοι περιγράφουν διαφορετικές όψεις του ίδιου προβλήματος:

Το ελληνικό σχολείο δυσκολεύεται να μετατρέψει τη σχολική γνώση σε λειτουργική ικανότητα.

Και αυτό είναι ακριβώς το είδος ικανότητας που η PISA προσπαθεί να ανιχνεύσει.

---

9. Ο κίνδυνος να αλλάξουμε το σχολείο μόνο για να ανεβάσουμε την PISA

Αυτό είναι το σημείο όπου η συζήτηση μπορεί εύκολα να εκτροχιαστεί.

Αν η απάντηση είναι «Ας διδάσκουμε PISA για να ανέβει η Ελλάδα στην κατάταξη», τότε απλώς δημιουργούμε ένα νέο teaching-to-the-test.

Η ουσιαστική μεταρρύθμιση θα ήταν διαφορετική: να αλλάξει η διδασκαλία έτσι ώστε οι μαθητές να μπορούν να χρησιμοποιούν αυτά που μαθαίνουν σε άγνωστες καταστάσεις.

Εάν αυτό γίνει σωστά, τότε πιθανότατα θα βελτιωθούν και οι επιδόσεις σε αξιολογήσεις τύπου PISA — αλλά η PISA θα είναι σύμπτωμα της βελτίωσης και όχι ο σκοπός της.

---

Συνολικό συμπέρασμα

1. Το πρόβλημα της Ελλάδας δεν είναι απλώς χαμηλές βαθμολογίες· είναι η μεγάλη έκταση της χαμηλής βασικής επάρκειας.
   
2. Υπάρχει αναντιστοιχία ανάμεσα σε ένα εξετασιοκεντρικό σχολείο που δίνει έμφαση στη διαδικαστική γνώση και σε μια σύγχρονη κοινωνία που απαιτεί μεταφορά, εφαρμογή και αξιολόγηση γνώσης.
   
3. Οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες επηρεάζουν ουσιαστικά τα αποτελέσματα και δεν μπορεί όλη η ευθύνη να μετατίθεται στον εκπαιδευτικό.
   
4. Ταυτόχρονα, η χαμηλή χρηματοδότηση από μόνη της δεν εξηγεί τα πάντα: το ίδιο το περιεχόμενο, η διδακτική μεθοδολογία και ο προσανατολισμός των εξετάσεων αποτελούν ξεχωριστά προβλήματα.
   
5. Η πραγματική πρόκληση δεν είναι να «νικήσουμε την PISA», αλλά να δημιουργήσουμε μαθητές που μπορούν να διαβάζουν, να υπολογίζουν, να πειραματίζονται, να λύνουν άγνωστα προβλήματα και να κρίνουν πληροφορίες.
   
   

Και υπάρχει μια πολύ σημαντική αντίφαση μέσα στις ίδιες τις τοποθετήσεις: άλλοι λένε ότι χρειάζεται περισσότερη αξιολόγηση και λογοδοσία, ενώ άλλοι ότι η αξιολόγηση είναι μέρος του προβλήματος. Όμως κάτω από αυτή τη σύγκρουση υπάρχει ένας κοινός πυρήνας:

σχεδόν κανείς δεν υποστηρίζει ότι το σημερινό μοντέλο λειτουργεί ικανοποιητικά